Serdecznie zapraszamy posiedzenie seminarium "Filozofia kognitywistyki", które odbędzie się w piątek 14 maja 2010 o godzinie 12:00 w sali 154 w Pałacu Staszica. Referat pt. Trzy ujęcia problemu modalności sensorycznych na przykładzie zmysłu wzroku i dotyku przedstawi dr Adriana Schetz (Uniwersytet Szczeciński). Seminarium otwarte jest dla wszystkich zainteresowanych. Streszczenie wystąpienia w dalszej części.

Współczesne próby odpowiedzi na pytanie czy poszczególne modalności zmysłowe dzielą ten sam zasób informacji formułowane są w ramach trzech ujęć. Neurolodzy poszukują neuronalnego korelatu stanów składających się na aktywność percepcyjną. Psycholodzy śledzą interakcje zachodzące między pobudzeniem zmysłowym a zachowaniem. Zadaniem filozofów jest natomiast analiza pojęć i metod wykorzystanych w samym sformułowaniu problemu modalności sensorycznych.
Śledząc próby eksploracji zmysłu wzroku i dotyku będę koncentrować się na rezultatach osiągniętych w badaniach nad osobami niewidomymi i niedowidzącymi oraz synestetykami. Będę starała się wskazać rozwiązanie problemu modalności sensorycznych pokazując jak trzy podejścia do tego zagadnienia formułowane w ramach neurologii, psychologii i filozofii mogłyby zostać ze sobą skorelowane.

Konspekt wystąpienia

1. Sformułowanie problemu modalności zmysłowych na przykładzie zmysłu wzroku i dotyku

1.1.  Czy informacja na temat wielkości, kształtu i położenia obiektu, tj. informacja przestrzenna, jest kodowana modalnie, tj. oddzielnie dla zmysłu wzroku i dotyku? (Pytanie W. Molyneux)

2. Dane empiryczne wykorzystywane przy próbach odpowiedzi na pytania 1.1. i 1.2.

2.6.1. Model pojęciowy (filozoficzny) – G. Evans, M. Degenaar, M. Morgan;

2.6.2. Model behawioralno-percepcyjny (psychologiczny) – J.J. Gibson, S. Millar, S. Gallagher;

2.6.3. Model aktywności neuronalnej (fizjologiczny) – S. Gallagher, S. Millar;

W ramach modelu pojęciowego można wyróżnić kilka podejść w zależności od rozumienia kategorii pojęć. W przypadku problemu Molyneux dominują dwa: (2.6.1.a) koncepcja psychomotoryczna (Evans 2004/1985) oraz (2.6.1.b) koncepcja fenomenologiczna (M.G.F. Martin 1992)

2.6.4. Wszystkie trzy modele (2.6.1 a i b oraz 2.6.2 i 2.6.3)  łączy stanowisko Gallaghera: W zasadzie informacja przestrzenna ma charakter amodalny, jednakże w przypadku utraty wzroku związanej z deprywacją włókien nerwowych stanowiących istotną składową układu wzrokowego można mówić o dwojakiej informacji przestrzennej: wzrokowej i dotykowej.

Próba połączenia podejścia filozoficznego, psychologicznego i fizjologicznego (Martin + Gallagher + Millar + Gibson)

(a) Bodźce napływające kanałami sensorycznymi ze środowiska są absolutnie niezbędne w kształtowaniu się zdolności postrzegania wzrokowego. (b) Wzrost organizmu w warunkach odbiegających od jego naturalnej niszy ekologicznej skutkujący nieprawidłowym przesyłem informacji wzrokowej z otoczenia daje w rezultacie zaburzenia w rozwoju pierwotnie danych połączeń między odpowiednimi neuronami.

(c) Prawidłowo działający system wzrokowy jest efektem rozwoju neuronalnego. (d) Nie tylko same bodźce wzrokowe, ale również możliwość stałej, sukcesywnej ekspozycji na te bodźce towarzysząca rozwojowi biologicznemu wzrokowych struktur mózgowych gwarantują organizmowi prawidłowo funkcjonujący narząd wzroku (teza „fizjologiczna”). (e) Efektem prawidłowej percepcji wzrokowej jest określona wiedza sensomotoryczna (teza psychologiczna) oraz odpowiedni do prawidłowego wykonywania „zadań przestrzennych” obraz ciała (teza filozoficzna) i schemat ciała (teza psychologiczna).

(a) Schemat ciała, obraz ciała (Gallagher: body schema, body image): Schemat ciała to reprezentacja własnego ciała wykorzystywana w czasie wykonywania „zadań przestrzennych”, zaś obraz ciała jest tożsamy z reprezentacją własnego ciała jako części pola percepcyjnego.

(b) Rama referencji (Millar: frame of reference): Ramą referencji są wskazówki wykorzystywane podczas wykonywania “zadań przestrzennych”. Mogą to być wskazówki dwojakiego rodzaju: egocentryczne (Revesz 1950) lub allocentryczne (ze środowiska – Gibson).

(c) Niezmienniki percepcyjne z otoczenia (Gibson: ambient light, invariants): To, co stanowiło przedmiot krytyki Fodora i Pylyshyna (Fodor, Pylyshyn 2004) w teorii ekologicznej Gibsona, tzw. szyk, w którym informacja wzrokowa/dotykowa dociera do narządów percepcyjnych.

Baumann P. (2004), Molyneux’s Questions, in: Schumacher, R., (ed.), Perception and Reality. From Descartes to Present, Paderborn: Mentis, ss. 168-187.

Blakemore C., G. F. Cooper (1970), Development of the Brain Depends on the Visual Environment, “Nature”, 228, pp. 477-8.

Campbell J. (2005), Information Processing, Phenomenal Consciousness, and Molyneux’s Question, in: J.L. Bermùdez (red.), Thought, Reference, and Experience. Oxford: Clarendon Press 2005.

Degenaar M. (1996), Molyneux’s Problem: Three Centuries of Discussion on the Perception of Forms, M. J. Collins (trans.), Dordrecht/Boston: Kulwer.

Evans G. (2003), Demonstrative Identification, in: Gunther, Y. H., (ed.), Essays on Nonconceptual Content, Cambridge, MA: MIT Press.

Evans G. (2004/1985), Molyneux Question, w: Schwartz, R. (ed.), Perception, Oxford: Blackwell.

Fodor J.A., Z.W. Pylyshin (2004), How Direct is Visual Perception? Some reflections on Gibson’s “Ecological Approach”, in: Schwartz, R. (ed.), Perception, Oxford: Blackwell.

Gibson J.J. (1966), The Senses Considered as Perceptual Systems, NY: Houghton Mifflin Company. Boston.

Gibson J.J. (1979), The Ecological Approach to Visual Perception, Boston: Houghton Mifflin.

Hopkins R. (2005), Molyneux’s Question, “Canadian Journal of Philosophy”, 3, s. 441-464.

Hubel D.H., T.N. Wiesel (1959), Receptive Fields of Single Neurones in the Cat’s Striate Cortex, “Journal of Physiology”, 148, pp. 574-591.

Jacomuzzi, A., Kobau, P., Bruno, N. (2003), Molyneux’s Question Redux, “Phenomenology and the Cognitive Sciences”, 2, s. 255-280.

Martin M.G.F. (1992), Sight and Touch, in: T. Crane (ed.), The Contents of Experience. Essays on Perception, Cambridge: Cambridge University Press.

Millar S. (2006), Processing Spacial Information from Touch and Movement: Implications From and for Neuroscience, in: M.A. Heller, S. Ballesteros, Touch and Blindness. Psychology and Neuroscience, London: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.

Millar S. (2008), Space and Sense, Hove and NY: Psychology Press. Essays in Cognitive Psychology.

Morgan M. (1977), Molyneux’s Question: Vision, Touch and the Philosophy of Perception, Cambridge: Cambridge University Press.

Niestorowicz E. (2007), Świat w umyśle i rzeźbie osób głuchoniewidomych, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Paplińska M. (2008), Konsekwencje wynikające z braku wzroku, w: Paplińska, M. (red), Edukacja równych szans. Uczeń i student z dysfunkcją wzroku – nowe podejście, nowe możliwości, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Ward J. (2009), The Frog Who Croaked Blue. Synesthesia and the mixing of the senses, London/NY: Routledge.

Więckowska E. (2003), Projekt zasad redagowania rysunku i ilustracji dla niewidomego, w: Nowoczesne techniki kształcenia niewidomych i słabowidzących, Poznań: Wydawnictwo Oficyna Edukacyjna Wydawnictwa EMPI.